45 Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie odbyła się w dniach 6-8 września 2023 r. w Szwajcarii w miejscowości Solura (Solothurn). Organizatorem i gospodarzem było Muzeum Tadeusza Kościuszki w Solurze z panią dyrektor Teresą Ackermann na czele. czytaj dalej…

Dnia 19 czerwca br. w holu Stacji Naukowej PAN w Rzymie przy via Doria 2/6 została otwarta wystawa poświęcona Mikołajowi Kopernikowi, jednemu z najbardziej rozpoznawalnych Polaków na świecie.

Wystawa nosi tytuł: „Mikołaj Kopernik — Życie i dzieło/La vita e l’opera” i opowiada o życiu i dokonaniach polskiego astronoma, twórcy teorii heliocentrycznego modelu Układu Słonecznego. Językiem wystawy jest włoski.

Wystawa została zainaugurowana po raz pierwszy w marcu 2023 r. w Mediolanie, a dzięki uprzejmości Konsulatu Generalnego została także udostępniona w stolicy Włoch.

Wpisuje się ona w cykl inicjatyw związanych z Rokiem Kopernika ogłoszonym przez Senat RP z okazji 550. rocznicy urodzin Kopernika oraz 470 rocznicy śmierci.

Na wystawie informacje o Koperniku przedstawiono na planszach ilustrowanych fotografiami i zgrupowano je w następujące kategorie:
Origini, Istruzione, Ecclesiastico, Medico-Soldato-Diplomatico, Cartografo, Giurista – Economista, Astronomo, Erudita, Prima di Copernico, Strumenti.

Na ekranie można było obejrzeć okolicznościowy film krótkometrażowy poświęcony Kopernikowi.

Po przemówieniu pani dyrektor Stacji Agnieszki Stefaniak-Hrycko głos zabrali m.in. przedstawiciel ambasady RP przy Kwirynale Szymon Wojtasik oraz Lucio Angelo Antonelli, dyrektor Osservatorio Astronomico di Roma. Pozostały czas przeznaczono na zwiedzanie i rozmowy.

o. Henryk Droździel SJ, Rzym 19.06.2023

Na zdjęciach: 1. Zaproszenie., 2. Inauguracja., 3. Fragment wystawy. Foto.: o. H. Droździel SJ

Teresa JASTRZĘBSKA,
była córką Bronisława i Władysławy. Urodziła się 27. 10. 1936 r. w Bielanach, w województwie warszawskim.

Uczęszczała do gimnazjum Sióstr Urszulanek w Lublinie.
Ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego.
W latach 1961-1965 pracowała w sądach w Łodzi i Kołobrzegu.

W kwietniu 1966 roku przyjechała do Rzymu. Przez prawie 10 lat
współpracowała z Papieskim Instytutem Studiów Kościelnych w Rzymie.
Od 1976 roku przez wiele lat kierowała Punktem Konsultacyjnym PISK w Warszawie,
będąc zatrudniona w Bibliotece Pisarzy Kolegium „Bobolanum”.

Zmarła 20 kwietnia 2023 roku.

Pogrzeb odbędzie się w sobotę 22 kwietnia 2023 r. o godz. 11.00
w kościele parafialnym Miłosierdzia Bożego w Wierzchowiskach.
Adres kościoła: Wierzchowiska 75, 21-050 Piaski.

Niech Zmartwychwstały Pan wynagrodzi niebem.
Jej bezinteresowne poświęcenie oraz pokorną i oddaną
pracę na rzecz Kościoła w Polsce i nauki polskiej.

o. Henryk Droździel SJ
Rektor

Rzym, 20.04.2023

Na zdjęciach:

1. Zdjęcie legitymacyjne Teresy Jastrzębskiej (1974).
2. Spotkanie z kardynałem Wyszyńskim w pomieszczeniach Instytutu w Rzymie, 30 listopada 1968 r. Teresa Jastrzębska — pierwsza od prawej.

Jeśli nigdzie nie widzisz
Jezusa Zmartwychwstałego,
to dlatego, że tak jak Maria Magdalena
szukasz Go dalej niż On jest.
Szukaj, nie ustawaj!
On jest bliżej niż myślisz.

Se non vedi Gesù risorto da nessuna parte, è perché, come Maria Maddalena,
lo cerchi più lontano di lui. Continua a cercare! È più vicino di quanto pensi.

If you don’t see Risen Jesus anywhere, it’s because, like Mary Magdalene,
you seek Him further than He is. Keep looking! He’s closer than you think.

JEZUS CHRYSTUS ukrzyżowany zmartwychwstał i żyje,
przychodząc z mocą uzdrawiania zranionych serc.
Niech uzdrowi te, które ranią siebie i innych.
Niech Jego pokój i radość zapanują w umysłach i sercach nas wszystkich.
Tego życzę pozdrawiając wielkanocnie i dołączając tę świąteczną kartkę jako znak pamięci.

GESU CRISTO crocifisso è risorto e vivo, venendo con il potere di guarire i cuori feriti.
Possa Egli guarire coloro che fanno del male a se stessi e agli altri.
Possano la sua pace e la sua gioia regnare nelle menti e nei cuori di tutti noi.
Questo è il mio augurio pasquale. Allego questo biglietto festivo come segno di ricordo.

JESUS CHRIST crucified is risen and alive, coming with the power to heal wounded hearts.
May He heal those who hurt themselves and others.
May his peace and joy reign in the minds and hearts of us all.
This are my Easter wishes. I attach this festive card as a sign of remembrance.

o. Henryk Drozdziel SJ
Rektor

WIELKANOC   –   LA PASQUA   –  ROMA    –   AD 2023

Na zdjęciu fragment fresku Fra Angelico przedstawiający kobiety przy grobie.

Ukazała się drukiem „Kronika kompanii byłych żołnierzy polskich w Afryce z lat 1941-1942” opracowana przez Panią dr Lidię Potykanowicz-Sudę, która zainteresowała się „Kroniką” pisaną przez plutonowego Józefa Łukawskiego, zajęła się redakcją merytoryczną publikacji oraz doprowadziła do jej wydania.

Publikacja jest kolejnym przykładem owocnej współpracy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych oraz Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych.

Kronika jest to publikacja jednego źródła składającego się z kilku zeszytów. Oryginał znajduje się w Papieskim Instytucie Studiów Kościelnych, który udostępnił ów materiał, zapewniając skanowanie całości kroniki i innych dokumentów archiwalnych koniecznych do przygotowania książki. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych wzięła na siebie redakcję tekstu oraz druk.

Ze Wstępu:
„Po zakończeniu II wojny światowej Emeryk Hutten-Czapski pozostał na emigracji i na stałe osiadł w Rzymie. W latach 70. XX w. przekazał Papieskiemu Instytutowi Studiów Kościelnych (PISK)  materiały archiwalne odnoszące się do żołnierzy polskich przebywających w latach 1941-1942 na terenie Afryki Północnej. W 2017 r. archiwista Rafał Górny z Archiwum Głównego Akt Dawnych, w ramach pomocy instytucjom polonijnym, organizowanej przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych (NDAP) – z wykorzystaniem funduszy pochodzących z programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego — uporządkował wspomniane archiwalia. Opracowany przez Górnego zespół nr 27 pod nazwą „Kompania żołnierzy polskich w Algierii 1941-1942” liczy 14 jednostek archiwalnych. Wśród nich pod sygn. 1-5 znajduje się Kronika byłych żołnierzy polskich w Afryce. Autorem jej jest plut. Józef Łukawski, który jak pisze we wstępie, rozpoczął prowadzenie kroniki na polecenie dowódcy kompanii por. Jerzego Piątkowskiego. Składa się ona z trzech części. Pierwsza obejmuje wydarzenia od lutego do 15 lipca 1941 r. i została spisana w zeszycie w obozie internowania w Saidzie. Część druga także zapisana w zeszycie rozpoczyna się 15 lipca i kończy na wydarzeniach 19 października 1941 r. Pod tą częścią kroniki Łukawski podpisał się w Colomb-Bechar 11 marca 1942 r. Jak wynika z treści kolejnej, trzeciej części kroniki jej autor wraz ze współtowarzyszami podjął nieudaną próbę ucieczki z obozu internowania i przedostania się do Wielkiej Brytanii. Schwytani przez żandarmerię zostali osadzeni w obozie izolacyjnym w Colomb-Bechar. Kronika, którą plut. Łukawski zabrał ze sobą, została zarekwirowana przez dowództwo obozu. Dopiero po licznych interwencjach zwrócono mu ją w marcu 1942 r. W związku z tym autor rozpoczął pisanie trzeciej części 20 listopada 1941 r. od wydarzeń z retrospekcji, tj. od 31 października 1941 r. i zakończył 27 stycznia 1942 r. Ciąg dalszy trzeciej części został spisany na 22. luźnych kartkach. Rozpoczyna się powtórzeniem wydarzeń z dnia 26 stycznia i częściowo z 27 stycznia. Zapiski kończą się 9 marca. Kolejny zeszyt trzeciej części autor rozpoczyna informacją, iż pierwszą część kroniki zabiera do Algerii dowódca kompanii por. Piątkowski, drugą część oraz pierwsze zeszyty części trzeciej — ks. kapelan Kazimierz Sołowiej. Mimo iż wspomniana informacja datowana jest na czerwiec 1942 r., to sama kronika zawiera zapiski od 12 marca. Kończy się zaś wpisem z 30 września w obozie Bou-Arfa w drodze do Maroka. Prawdopodobnie autor nie kontynuował już zapisków”. […

Od wydawców (fragment):
„Zachowana kronika żołnierzy polskich w Afryce stanowi dzisiaj unikalne źródło wiedzy na temat codziennego, tułaczego życia polskich żołnierzy, którzy chcąc walczyć o wolną Ojczyznę, zawędrowali aż do Afryki Północnej. A tutaj z żołnierzy stali się niechcianymi uchodźcami, zamkniętymi w obozach internowania, których musieli pilnować wcześniejsi sojusznicy – Francuzi. […]

W publikacji źródłowej przedstawiono losy żołnierzy i podoficerów, po których życiu i służbie zachowało się niewiele materiałów. Czytelnicy wzbogacą swoją wiedzę historyczną na temat ciężkiego losu, jakiego doświadczyli polscy wojskowi, którym nie udało się przedostać do Wielkiej Brytanii po przegranej kampanii francuskiej w 1940 r. Z ogromną satysfakcją wydajemy te cenne materiały, ponieważ stanowią wartościowe źródło dla przyszłych badań. Kronika bogata jest w opisy geograficzne, fotografie, rysunki, dane statystyczne i listy osób internowanych we francuskich obozach oraz opisy ich codziennego życia i wzajemnych relacji.

Drodzy Czytelnicy! Zachęcamy do lektury, która pozwala poznać klimat Afryki Północnej na początku lat 40. XX w. i poczuć ogromną tęsknotę żołnierzy znajdujących się z dala od rodziny i bliskich. Mamy nadzieję, że książka będzie inspiracją dla miłośników historii wojskowości do dalszych badań słabo znanych losów polskich żołnierzy przebywających w obozach internowania w Afryce w czasie II wojny światowej.

Dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
O. Henryk Droździel SJ, Rektor Papieskiego Instytutu”

o. Henryk Droździel SJ
Rzym 31.03.2023

Na zdjęciach:
Okładki
Strona zewnętrzna pierwszego zeszytu z naszytym herbem Polski.
Strona tytułowa pierwszej części „Kroniki”.

Rok 2023 został przez Sejm RP ogłoszony Rokiem Mikołaja Kopernika z okazji 550. rocznicy jego urodzin. W tym roku przypada także 470 rocznica śmierci twórcy teorii heliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, prawnika, urzędnika, dyplomaty, lekarza, doktor prawa kanonicznego, astronoma, matematyka, ekonomisty, stratega wojskowego, kartografa, filologa, filozofa i duchownego katolickiego.

Mikołaj Kopernik (19.02.1473 – 21.05.1543) jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych Polaków na świecie, a jego wkład w rozwój nauki jest doceniany przez wszystkich przedstawicieli tej dziedziny kultury. Okrągłe rocznice śmierci i narodzin stały się okazjami do uczczenia osoby Kopernika i jego dorobku zarówno w Polsce, jak i na świecie.

W Rzymie, gdzie Kopernik przebywał w latach 1499-1500 w związku z ogłoszeniem roku 1500. Rokiem Jubileuszowym przez papieża Aleksandra VI, starano się także docenić naszego wybitnego rodaka. Wśród wielu inicjatyw na uwagę i uznanie zasługuje utworzenie Muzeum Kopernika (1873), które przekształciło się z czasem w Muzeum Astronomiczne i Kopernikańskie (1882) potem w Muzeum Astronomiczne i Kopernikańskie Obserwatorium Astronomicznego w Rzymie na Campidoglio (1923) a ostatecznie w 1935 roku znalazło swoją siedzibę na Monte Mario, jako Museo Astronomico e Copernicano dell’Osservatorio Astronomico di Monte Mario.

Muzeum powstało z darów otrzymanych przede wszystkim od Polaków pochodzących z terenów dawnej RP. Posiadało pierwsze wydania dzieł Kopernika, tablice matematyczne astronoma, rękopisy, liczne biografie astronoma, książki o doktrynie astronoma, za lub przeciw systemowi, atlasy niebieskie, monety i medale związane z historią Kopernika i Polski, rzeźby z brązu, marmuru, terakoty, portrety, ryciny, albumy portretów kopernikańskich, grafik itp. W zbiorach Muzeum w roku 1887 było już 2500 różnych obiektów.

Muzeum Kopernikańskie w Rzymie od samego początku było na różne sposoby związane z jezuitami.

Jego pierwszą siedzibą było Collegio Romano(1), do chwili odebrania go jezuitom (1870), jedna z największych i najdynamiczniejszych jezuickich instytucji formacyjno-naukowych we Włoszech i nie tylko. Collegio Romano u szczytu swego rozwoju kształciło prawie 2000 studentów, posiadało trzy biblioteki z bogatymi zbiorami, drukarnię oraz własne obserwatorium astronomiczne, które dało początek Watykańskiemu Obserwatorium Astronomicznemu oraz Obserwatorium Astronomicznemu Rzymu. W gronie wykładowców było wielu wybitnych matematyków, fizyków i astronomów. Na dyskusje z nimi przychodził także Galileusz.

Rzym jest tak pełen pamiątek i muzeów, że było tylko kwestią czasu, gdy Muzeum znajdzie się w trudnościach. Powiedzmy sobie szczerze, muzea poświęcone nawet najwybitniejszym naukowcom nie są na czele listy miejsc preferowanych przez zwiedzających Wieczne Miasto. Dodatkowo muzeum było poświęcone nie Włochowi i musiało być sponsorowane przez niedawno powstałe państwo włoskie, ponieważ zebrane od darczyńców fundusze na jego otwarcie nie wystarczyły na utrzymanie. Pomimo zapału twórców, Włochów i Polaków, niedługo po otwarciu eksponaty Muzeum znalazły się z powodów logistyczno-technicznych w różnych miejscach Rzymu.

Impulsem do przywrócenia świetności Muzeum Kopernika w Rzymie oraz na nowo zainteresowania nim publiczności był zbliżający się jubileusz 1000. Chrztu Polski w 1966 roku. Zorganizowana w tym celu wystawa poświęcona Kopernikowi, została zainaugurowana 15 grudnia 1966 roku i trwała przez miesiąc. Z tej okazji wydrukowano także Katalog Wystawy(2). Po jej zakończeniu kontynuowano rozpoczęte prace konserwacyjne, opisywanie eksponatów i ich katalogowanie w perspektywie zbliżającej się 500. rocznicy śmierci Kopernika (1973) i 100. powstania Obserwatorium Astronomicznego na Monte Mario. Prace były kosztowne i żmudne.

W całym tym procesie, oprócz innych Polaków, znaczącą rolę odegrało dwóch jezuitów polskich, przebywających w tym czasie w Rzymie: ojciec Tomasz Rostworowski SJ (1904-1974), pełniący funkcję pracownika, a następnie kierownika Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego oraz ojciec Antoni Mokrzycki SJ (1923-1982), również pracownik Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego w Rzymie, a później rektor Kolegium jezuitów w Krakowie.

Tak pisze o tym profesor Massimo Cimino, Dyrektor Obserwatorium Astronomicznego w Rzymie, w publikacji podsumowującej to, co zostało zrobione i zapowiadającej obchody w 1973 r.(3): „W tym trudnym przedsięwzięciu skorzystałem, oprócz stałej i serdecznej współpracy Centralnego Instytutu Restauracji w Rzymie i Instytutu Patologii Książki, szczególnie z wysoko wykwalifikowanej pracy dr Krystyny Chełkowskiej, absolwentki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego… Innym dzielnym współpracownikiem był ojciec Tomasz Rostworowski SJ(4) z Radia Watykańskiego, któremu zawdzięczamy w szczególności skatalogowanie biblioteki starodruków i jej nowy układ.… Pod kierunkiem ks. Rostworowskiego i z pomocą dr Giovanny Jovacchino powstał nowy katalog ogólny”.

Prof. Cimino z imienia i nazwiska wymienia także o. Antoniego Mokrzyckiego SJ(5): „Oprócz katalogu ogólnego Muzeum – pisze – utworzono archiwum fotograficzne z wszystkich obiektów… Nawet prace konserwatorskie zostały starannie udokumentowane fotograficznie wraz ze wszystkimi etapami demontażu i ponownego montażu w Muzeum. To niebagatelne naukowe przedsięwzięcie fotograficzne zawdzięczamy w dużej mierze ojcu Antoniemu Mokrzyckiemu, przyszłemu rektorowi Kolegium Jezuickiego w Krakowie”.

Wiele cennych informacji na temat historii i aktualności Muzeum można znaleźć w już opublikowanych artykułach pani Agaty Rola-Bruni „Rzym: O pomniku Mikołaja Kopernika i jego autorze T. O. Sosnowskim” czy „Cimeli copernicani a Roma” (6) oraz w artykule księdza Waldemara Turka „Kopernik w Wiecznym Mieście” (5), inspirowanych także jej publikacjami.

Rzym ciągle pamięta o Koperniku, nawet jeśli się z nim nie zgadza. Na ścianie jednej z kamienic w centrum miasta natrafiłem na mural(7) przedstawiający naszego sławnego rodaka z towarzyszącym mu napisem w języku włoskim: „Copernico si sbagliava. Il mondo gira attorno ai soldi” (Kopernik się pomylił. Świat kręci się wokoło pieniędzy). Gdyby autor napisu znał lepiej zainteresowania Kopernika, nigdy nie połączyłby tych słów z jego osobą. Kopernik w swoim życiu miał wiele do czynienia z ekonomią (i pieniędzmi) i to nie tylko, jako generalny administrator biskupstwa warmińskiego, komisarz Warmii, zarządca kasy aprowizacyjnej, wizytator dóbr kapitulnych, ale także jako autor rozpraw z zakresu teorii pieniądza w tym tzw. prawa Kopernika-Greshama. Kopernik zdawał sobie doskonale sprawę z mechaniki obrotów obu światów: kosmosu i ekonomii.

Miejmy nadzieję, że Rok Mikołaja Kopernika zaowocuje wieloma okazjami do lepszego poznania jego osoby i dokonań oraz przybliży Kopernika młodemu pokoleniu w kraju i poza nim.

W ramach tegorocznych obchodów kopernikańskich, dnia 22 marca br. w obecności pani Ambasador RP we Włoszech dokonano odsłonięcia nowej aranżacji wystaw Muzeum. Oznacza to, że będzie ono także łatwiej dostępne dla zwiedzających.

o. Henryk Droździel SJ
Rzym, 24.03.2023

Przypisy:

(1) Collegio Romano dzisiaj. Widok od strony wejścia głównego. Po prawej stronie u góry widać wieżę obserwatorium astronomicznego. Fot. H. Droździel SJ.

(2) Strona tytułowa „Katalogu” wystawy z 1966 roku. Fot. H. Droździel S.

(3) Strona tytułowa publikacji pod redakcją prof. Massimo Cimino z 1973 r. Fot. H. Droździel SJ.

(4) Ojciec Tomasz Rostworowski SJ, Fotografia z Archiwum Prowincji Wielkopolsko-Mazowieckiej Towarzystwa Jezusowego.

(5) Ojciec Antoni Mokrzycki SJ, Fotografia z Archiwum Prowincji Południowej Towarzystwa Jezusowego.

(6) www.polacchiinitalia.it/rzym-o-pomniku-mikolaja-kopernika-i-jego-autorze-t-o-sosnowskim/; www.polacchiinitalia.it/cimeli-copernicani-a-roma-catalogo-della-mostra/. Dostęp 23.03.2023.

(7) Zdjęcie muralu z podobizną M. Kopernika, Rzym 2022, Fot. H. Droździel SJ.

Wersja uzupełniona. Artykuł pierwotnie ukazał się na stronie www.jezuici.pl.

W siedzibie ambasady RP w Rzymie, z inicjatywy Pani Ambasador Anny M. Anders odbyła się dnia 28 stycznia 2023 kolejna sesja Okrągłego Stołu Stowarzyszeń Polonijnych we Włoszech. Spotkanie moderowały Pani Konsul Agata Ibek-Wojtasik i pani Kamila Kowalska z Ambasady RP w Rzymie. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele 25 różnych instytucji polonijnych. Papieski Instytut Studiów Kościelnych reprezentował rektor o. Henryk Droździel SJ. Spotkanie poprzedził sondaż przeprowadzony wśród zaproszonych organizacji celem ustalenia tematów do dyskusji.

Spotkanie zaczęło się od wystąpienia pani Ambasador Anny M. Anders, która mówiła o oczekiwaniach wobec Polonii i współpracy Ambasady RP z Polonią. Pani Konsul Anna Golec-Mastroianni – przedstawiła oczekiwania wobec Polonii i współpracę z Polonią Konsulatu w Mediolanie. Pan Jacek Żur, pierwszy radca DWPPG MSZ mówił o roli MSZ w kontaktach z Polonią a Pan Dyrektor Jan Badowski z KPRM o roli KPRM w kontaktach z Polonią.

Po oficjalnych wystąpieniach uczestnicy Okrągłego Stołu przestawili krótko swoje organizacje i przystąpiono do omawiania tematów, które wyłoniły się z wcześniej przeprowadzonego sondażu.

Podjęto następujące tematy: formy działalności polonijnej i wymogi formalne dotyczące działalności stowarzyszeń; możliwości finansowania i składanie wniosków o dofinansowania (za pośrednictwem konsulatów, KPRM, fundusze europejskie); pozyskiwanie nowych sympatyków, otwarcie na młodzież, kolejne pokolenia Polonii; współpraca z włoskim środowiskiem lokalnym, lokale na działalność stowarzyszeniową; oferta stowarzyszeń polonijnych: kultura, szkoła, pomoc; współpraca czy konkurencja; imprezy cykliczne. Przy każdym temacie po krótkim wprowadzenie był czas na dopowiedzenia, pytania i odpowiedzi.

Jak było do przewidzenia, pomimo dużej dyscypliny wypowiedzi, nie udało się omówić wszystkich interesujących zagadnień. Niewątpliwie cenne było poznanie osób, które kryją się za nazwami organizacji, różnorodności form podejmowanej działalności oraz doświadczenie entuzjazmu osób podejmujących twórczo wyzwania, przed jakimi staje Polonia we Włoszech.

Wszyscy byli zdania, że takie spotkania powinny się odbywać częściej i być może należy je bardziej sprofilować, koncentrując się na jednym lub kilku pokrewnych tematach.

o. Henryk Droździel SJ, Rektor PISK

Rzym, 3.02.2023,

Fot. o. H. Droździel SJ